De introductie van antibiotica in klinisch gebruik was misschien wel de grootste medische doorbraak van de 20e eeuw. Antibiotica worden op grote schaal gebruikt om een reeks bacteriële infecties, waaronder meningitis en bacteriëmie, te behandelen of te voorkomen en dienen als een essentiële bondgenoot in de strijd tegen ernstige ziekten. Maar ze zijn niet voor alles geschikt. Wat zijn antibiotica precies en hoe werken ze?
Klik verder en ontdek hoe deze antimicrobiële stoffen zijn ontwikkeld en waartegen ze effectief zijn.
Antibiotica zijn ouder dan je denkt. De Egyptische medische papyrus met kruidenkennis, bekend als de Ebers Papyrus uit 1550 voor Christus, is het oudste bewaard gebleven medische document. Medicinale aarde staat op de lijst van remedies.
De geschiedenis vermeldt ook dat de oude Grieken speciaal geselecteerde schimmels en planten gebruikten om infecties te behandelen.
De Griekse arts Hippocrates, bekend als de "vader van de geneeskunde", gebruikte regelmatig antimicrobiële middelen zoals mirre en anorganische zouten bij de behandeling van geïnfecteerde wonden.
En een voorbeeld nemend aan de Griekse medische kennis, behandelden de oude Egyptenaren geïnfecteerde wonden ook met beschimmeld brood en verschillende plantaardige materialen.
Behandelingen voor infecties in de middeleeuwen waren voornamelijk gebaseerd op medicinale folklore, waarvan de resultaten sterk uiteenliepen.
Het eerste klinische gebruik van een antibioticum werd gemeld in de jaren 1890, toen de Duitse bacteriologen Rudolph Emmerich (foto) en Oscar Löw een extract van Pseudomonas aeruginosa (toen bekend als Bacillus pycyaneus) gebruikten om honderden patiënten in ziekenhuizen te behandelen. Pycyaneus wordt tegenwoordig niet meer gebruikt.
Een vroege pionier in de ontwikkeling van moderne antibiotica was de Duitse arts Paul Ehrlich (1854-1915). In 1909 ontdekte hij het antibioticum arsphenamine, oorspronkelijk op de markt gebracht als salvarsan, de eerste effectieve medicinale behandeling voor syfilis.
De volgende belangrijke stap in de geschiedenis van de ontwikkeling van antibiotica was de ontdekking in 1928 van penicilline door de Schotse arts en microbioloog Alexander Fleming. Dit was 's werelds eerste algemeen werkzame natuurlijke antibiotische stof.
Onderzoek van de Joods-Oekraïense biochemicus en microbioloog Selman Waksman (1888-1973) naar de afbraak van organismen die in de bodem leven, leidde eind jaren 1930 tot de ontdekking van streptomycine en verschillende andere antibiotica.
De late jaren 1940, '50 en '60 worden beschouwd als de "gouden eeuw" van het onderzoek naar en de ontwikkeling van antibiotica. Actinomycete natuurlijke producten, schimmel natuurlijke producten en andere bacteriële producten, evenals synthetische antibiotica bereikten allemaal de kliniek gedurende deze twee decennia.
Antibiotica zijn krachtige medicijnen die bepaalde infecties behandelen door bacteriën te stoppen met reproduceren of door de bacterie helemaal te vernietigen.
Antibiotica worden in de natuur geproduceerd door bodembacteriën en schimmels. Dit geeft de microbe een voordeel in de strijd om voedsel, water en andere beperkte middelen in een bepaalde habitat, omdat het antibioticum de concurrentie doodt. Penicilline wordt bijvoorbeeld geproduceerd door een schimmel.
Het eenvoudige antwoord is fermentatie. Industriële microbiologie kan worden gebruikt om antibiotica te produceren via het proces van fermentatie, waarbij het bronmicro-organisme wordt gekweekt in grote containers met een vloeibaar groeimedium.
Normaal gesproken kan ons immuunsysteem infecties afweren door schadelijke bacteriën te doden. Soms is het aantal bacteriën echter te groot en wordt het immuunsysteem overweldigd. Dan bewijzen antibiotica hun waarde;
Er zijn verschillende soorten antibiotica, maar ze werken allemaal door vitale processen in bacteriën te blokkeren.
Een bactericide antibioticum, zoals penicilline, doodt de bacterie door de vorming van de bacteriële celwand of de celinhoud te verstoren.
Een bacteriostatisch antibioticum voorkomt dat bacteriën zich vermenigvuldigen, maar doodt ze niet noodzakelijk.
Antibiotica werken niet bij virale infecties zoals verkoudheid en griep, en ook niet bij de meeste hoestbuien.
Op dezelfde manier worden antibiotica niet langer routinematig gebruikt om borstinfecties, oorontsteking bij kinderen of keelpijn te behandelen.
Het nemen van antibiotica kan bijwerkingen veroorzaken. Deze kunnen huiduitslag, duizeligheid, misselijkheid, diarree of schimmelinfecties zijn. Deze bijwerkingen zijn meestal mild en gaan vanzelf over als je klaar bent met de behandeling.
Sommige mensen kunnen allergisch reageren op antibiotica, vooral penicilline. Bijwerkingen van het geneesmiddel zijn onder andere huiduitslag, netelroos, zwelling van de tong of het gezicht, hoesten, een piepende ademhaling en ademhalingsmoeilijkheden. Je moet altijd je arts informeren als je denkt dat je allergisch bent voor antibiotica.
Het ontstaan van antibioticaresistente bacteriën is een veel voorkomend verschijnsel dat voornamelijk wordt veroorzaakt door overmatig/misbruik van antibiotica.
Antibioticaresistentie treedt op wanneer bacteriën veranderen als reactie op het gebruik van deze medicijnen. Bacteriën, niet mensen, worden resistent tegen antibiotica.
Het resultaat is dat deze bacteriën mensen kunnen besmetten en dat de infecties die ze veroorzaken moeilijker te behandelen zijn dan infecties veroorzaakt door niet-resistente bacteriën.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn steeds meer ernstige infecties - zoals longontsteking, tuberculose (foto), gonorroe en salmonellose - moeilijker te behandelen omdat de antibiotica die worden gebruikt om ze te bestrijden minder effectief worden.
Uiteindelijk, waarschuwt de WHO, leidt antibioticaresistentie tot langere ziekenhuisverblijven, hogere medische kosten en een hoger sterftecijfer.
Volgens het CDC sterven elk jaar ongeveer 23.000 Amerikanen aan 17 infecties die resistent zijn tegen antibiotica. Maar scheikundigen hopen dat nieuwe superantibiotica deze grimmige statistieken kunnen helpen terugdringen.
Een van de krachtigste antibiotica is vancomycine, dat al sinds 1958 wordt gebruikt. Maar een nieuw superantibioticum, vancomycine 3.0, dat naar verluidt 25.000 keer krachtiger is dan zijn voorgangers, wordt momenteel klinisch getest, meldt het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences.
Als vancomycine 3.0 groen licht krijgt, denken chemici van het Scripps Research Institute in San Diego, Californië, dat de laatste verdedigingslinie tegen gevaarlijke infecties aanzienlijk sterker zal worden.
Bronnen: (National Library of Medicine) (Microbiology Society) (NHS) (WHO) (CDC) (Science)
Wat zijn antibiotica precies en hoe werken ze?
Wanneer werd het eerste antibioticum ontwikkeld en wat gebeurde er daarna?
GEZONDHEID Geneeskunde
De introductie van antibiotica in klinisch gebruik was misschien wel de grootste medische doorbraak van de 20e eeuw. Antibiotica worden op grote schaal gebruikt om een reeks bacteriële infecties, waaronder meningitis en bacteriëmie, te behandelen of te voorkomen en dienen als een essentiële bondgenoot in de strijd tegen ernstige ziekten. Maar ze zijn niet voor alles geschikt. Wat zijn antibiotica precies en hoe werken ze?
Klik verder en ontdek hoe deze antimicrobiële stoffen zijn ontwikkeld en waartegen ze effectief zijn.